آداب سخنرانی

آداب سخنرانی را می توان به این شکل شرح داد که سخنران باید از سخنرانی خود هدفی داشته باشد و یک سری آداب سخنرانی را رعایت کند که در این بخش شمارا با این آداب آشنا می کنیم

آداب سخنرانی و اصول منحصر به فرد این آداب

 

١- اول اندیشه بعد سخن

به فرموده حضرت علی (ع): «نشانه ی عقل انسان، گفتار است.»

و این محقق نمی شود، مگر آنکه در پشت هر کلمه ای، اندیشه ای نهفته باشد. به عبارت دیگر، «اول تفکر بعد سخن». . حتی اگر برای احوال پرسی و صرف چای نزد دوستی می روید، هدف خود را از صحبت کردن مشخص کنید.

در صورت لزوم سرفصلهای  آداب سخنرانی را یادداشت نمایید. بگذارید گفتار معقولانه برایتان به مثابه یک عادت حسنه درآید و توجه به نکته ی مهم «اول تفکر بعد سخن» باعث می شود آداب سخنرانی و  مفهوم کلمات و جملات توجه بیشتری داشته باشد. باید بدانیم که هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد و همواره سعی کنیم ” چیزی بگوییم که ارزش آن بیش از خاموشی باشد.

در صورت لزوم در مورد گفتگو باید بیشتر مطالعه نماییم. آگاهی از اینکه چرا حرف می زنیم، و این که آداب سخنرانی چگونه است و نخستین شرط لازم جهت گفتگو و انتقال احساسات به دیگران است؛ چراکه اگر آگاه نباشیم، خود را به چالش کشانده و زحمت بیهوده کشیده ایم.

 دیگر آنکه شرایط و محیط را ارزیابی نموده و گرایش های پرطرفدار را بشناسیم. بعضی ها علاقه دارند یکریز حرف بزنند، بی آنکه بتوانند پیام یا معنایی را انتقال داده و فاقد هرگونه لطف و جذابیت برای جلب شنونده میباشند. از هر فرصتی برای قاپیدن کلام از دیگران استفاده میکنند.

غالبا محور حرفهایشان مباحث بدیهی است تا به این ترتیب از احساس ناگوار بی محتوایی خویش بگریزند. این افراد قادر نیستند مدتی طولانی درباره ی یک موضوع داد سخن بدهند. می توان گفت که اندیشمندانه زندگی نمی کنند و دقایق تنهایی برایشان سخت ملال آور است.

بزرگترین مصیبت آن است که ” نه معلومات کافی برای حرف زدن داشته باشیم و نه شعور کافی برای خاموش ماندن.”

با خرابات نشینان زکرامات ملاف

هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد

به مسئله ی مختصر و مفید بودن کلام توجه کنید.

با توضیحات اضافی و پرداختن به حواشی غیرضروری، نه تنها شنونده را خسته می کنید، بلکه تأثیر کلام را نیز از بین می برید. کلا بزرگان افراط را نکوهش می کنند. تنها موردی که جایز میباشد، قدردانی است.

به قول معروف: «حرف حساب یک کلمه است».

در آموزش فن بیان و آداب سخنرانی تاکید میشود که سخن نباید آن قدر طولانی شود که شنونده یا شنوندگان را کسل و کلافه نماید و یا آن قدر کوتاه و مختصر مطرح گردد که معنای مطلب را مخدوش کند. در هر دو حالت ارزش و اعتبار گوینده و کلام پائین می آید. حتی اگر مستمع هستید، در صورت امکان هنگام پرحرفی سخنران و خارج شدن از محور اصلی مربوطه، به وی تذکر دهید. بهتر است پیش از خسته شدن حضار، صحبت را تمام کنیم.

یک سخنران خوب، با نگاهی به چهره ی فرد یا افراد، به راحتی این مسئله را درک می کند و می تواند آداب سخنرانی را به خوبی انجام دهدی. در پایان جلسه به طور خلاصه اهداف خود را بیان نموده و با ستایشی کوتاه و صمیمانه خداحافظی کنید. در مورد هر چیز و به هر صورتی که صحبت می کنیم، در درجه ی اول، مطالب برای شنونده باید قابل درک باشد. بیان ساده و قابل فهم نکته ی مهمی است که با توجه به مسئله ی شناخت مخاطب، این دیگر هنر ناطق است که به چه شیوهای حق مطلب را ادا نماید. می توان مشکل ترین مباحث را با بیانی ساده و قابل هضم برای مستمعين مطرح کرد. چه زیبا گفته اند:

«همانند یک فیلسوف فکر کن و مثل یک کودک بر زبان آور». .

از طرف دیگر آنچه را که بد می فهمیم، نمیتوانیم به خوبی بیان کنیم، لذا در مورد درک مطلب، باید خیلی دقت و تأمل نماییم، حتی اگر در مورد یکسری نکات تردید داریم، درصدد تحقیق و رفع ابهام برآییم تا قادر باشیم موضوع را با معلومات و فصاحت کامل مطرح کنیم.

آداب سخنوری

۲-وضعیت سخنران در آداب سخنرانی

آراسته بودن یکی از آداب سخنرانی است ، همانند شروع سخنرانی با کلمات و جملات دلنشین، بسیار مطلوب بوده و فضای مجلس را تلطیف می کند. آرامش و خوش خلقی ظاهر و باطن سخنران، در جذب مخاطب، اشتیاق و تمرکز آنان برای استماع مطالب، تأثیر بسزایی دارد. گذشته از آن، با شور و هیجان صحبت نمایید و از تأثیر صدای خود، كمال استفاده را ببرید. در این حالت لحن آهنگین بسیار مؤثر است؛ چراکه صدای یکنواخت و بدون زیروبم، درست همانند نواختن ساز در چند نُت محدود، کسالت آور می باشد. 

تمرین مستمر  مهارت، آداب سخنرانی  و سخنران را قادر می سازد که موضوع را با حس و حال خودش بیان کند که طبعا به زیبایی کلام می افزاید. اطمینان داشته باشید که این حالات پسندیده و مثبت، به شنوندگان نیز القا شده و به ارزش و احترام سخنران می افزاید؛ یاداور شود که شور و علاقه در گفتار، مسری است.

همواره بدون شتاب زدگی، دقیق و موجز صحبت کنید و چنان روشن و گویا که شنونده برای درک مقصودتان، نیازمند تلاش بیش از حد نباشد؛ برای وقت مخاطبتان ارزش قائل شوید. اگر با لحن شتاب زده با فرد یا افرادی صحبت کنیم، خواه ناخواه او را نیز به این وضعیت منفی سوق داده ایم. کمترین اشکال این است که میزان تمرکز و در پی آن، درک طرفین را پائین می آورد. بگذارید شنونده احساس آرامش کند و آزادانه حرف خود را بزند.

 

متأسفانه در سال های اخیر با رواج تلفن همراه و توسعه ی مکالمه با این وسیله، صحبت شتاب زده و لحن عجولانه به شدت تعمیم یافته است. سوءتفاهم نشود، با شیء کاری نداریم بلکه نحوه ی استفاده را زیر سؤال میبریم. با توجه به اینکه طرفین -خصوصا شنونده – در وضعیت مناسبی جهت گفتگو نیستند، مثلا پشت فرمان، در حال خرید کردن و مشابه اینها… لذا سعی می کنند باعجله جواب دهند. 

به مرور زمان این طرز بیان برای درصد بالایی از مردم به صورت یک عادت مذموم درآمده است که عوارض بسیاری در بر دارد

در آداب سخنرانی باید مدام لحن و صدای خود را تغییر دهد. کسانی که از اول تا آخر صحبت خود، با یک تن صدا حرف می زنند، مخاطبان خود را کسل می کنند و انگیزهی استماع و توجه آنان را تضعیف می نمایند و چنانچه باید و شاید، به اهداف و منظور نظر خویش نمی رسند.

حركاتی که در  آداب سخنرانی، بیش از همه به فعالیت موزون و هماهنگ دست، تغییر چهره و حرکت عضلات صورت، حالت و جابجایی شخص وابسته است. دقت کنید، بسیاری از پیام ها را حركات منتقل می کنند؛ پس باید متناسب با کلام باشند. دست خود را تکان دهید؛ گاه لبخند بزنید، چهره در هم بکشید، بی اعتنا باشید و گاهی محکم بایستید. فقط با بازی کردن لب ها و چشمها دهها چهره متفاوت می توان خلق کرد.

 به کلام خود، شکل تصویری بدهید این یکی از بهترین کارهای است که می توانید در آداب سخنرانی رعایت کنید. اگر به شما ده عکس و یک فیلم نشان داده شود، بیش از همه خاطره ی آن تصویر متحرک در ذهن شما نقش می بندد. کلا انسان به چیزهای در حال جنبش بیشتر توجه نموده و علاقه مندتر است. با حرکات هماهنگ، خود را نزد مخاطبین بهتر نشان دهید. اگر در فاصله ی کمی از حضار بنشینید یا بایستید و چون مجسمه ای سرد، بی روح و بی حرکت سخن بگوئید و یا مطلبی را بخوانید، عملا با زبان بی زبانی می گویید:

«به من بی توجه باشید، اعتنایی نکنید، هر کس به کار خود بپردازد و در فکر مسائل شخصی اش باشد».

یکی از مهم ترین آداب سخنرانی این است که هنگام سخنرانی نباید بیش از حد به خود فشار بیاوریم، چراکه باعث خستگی شده و طبیعتا به دستگاه صوتی لطمه می زند که نارسایی هایی مانند گرفتگی صدا و در مراحل بعدی تورم حنجره را در پی دارد. اگر حس می کنید از لحاظ روحی و جسمی آمادگی حرف زدن ندارید، سکوت کنید. در صورت لزوم، صرفا نکات مهم را بازگو نمایید. اگر با آدم پرحرفی سرکار دارید، اجازه ندهید وقتتان را تلف کند.

٣- اهمیت نام در آداب سخنرانی

نام هر فرد برایش خوشایند میباشد و زیباترین کلمه ای است که می شنود. درست و کامل ادا کردن اسامی اشخاص، اهمیت به سزایی دارد و باید به نحوی تلفظ آنها خیلی دقت کنیم. اولین چیزی که به خاطر می سپاريد، نام طرف مقابل است. حتی اگر کسی با شما تماس تلفنی گرفت و خودش را معرفی نکرد، حتما اسمش را بپرسید. 

به عنوان نمونه: «از شرکت ت تماس می گیرم؛ در مورخ… به کارگزینی مراجعه نمایید». سؤالاتی که از وی می کنید، به ترتیب: اسم جنابعالی، نام مسئول مربوطه، آدرس و ساعت مراجعه است. نام اشخاص را کامل، صحیح، واضح و با احترام بر زبان آورید. مخفف کردن اسامی درست نیست. 

به عنوان نمونه: مظفر – مزي، طلعت – تلی، اسماعيل – اسی و.. این عادت ناپسند نه تنها وجهه ی گوینده و صاحب اسم را مخدوش می نماید، بلکه اسامی زیبایی همچون محمد، شکرالله و غیره… را نیز، بی معنی و زشت نموده و از همه بدتر، موجب تنبلی کلامی می شود و مهارت لازم برای تلفظ بسیاری لغات را از گوینده سلب می کند. 

زبان هم مانند عضله ی باز و یک عضله است؛ بنابراین برای بهتر صحبت کردن باید ورزیده شود.

۴- شنیدن در آداب سخنرانی

مستمع باحوصله ای باشید و دیگران را تشویق نمایید که در مورد خود، با شما صحبت نموده و در رابطه با مسائلی که علاقه دارند، با آنها به گفتگو بنشینید. یک سخنران خوب در درجه ی اول باید شنونده ی خوبی باشد.

 دادند دو گوش و یکی زبانت ز آغاز  \  یعنی که دو بشنو و یکی بیش مگوی

هنگامی که حرف های دیگران را درک کنید، به واقعیات ارزشمندی دست می یابید. اگر می خواهید کسی را با خود همراه نمایید بگذارید در کمال آزادی و آرامش صحبت کند.

همدلی و تشریک مساعی و اینکه انسان ذاتا تحمل تنهایی را نداشته و همواره جویای مونس و هم صحبت حرف شنو است، جای بحث ندارد. همین انگیزه، افراد را به هم نزدیک تر نموده و به سخنان یکدیگر گوش می سپارند و با درد دل و ردوبدل کردن آراء، نظرات و خاطرات گوناگون، خلأهای عاطفی فی مابین را پر می کنند. 

تفاوت فرهنگ ها و روشهای آموزش مختلف، با تجربه های متنوع، برای هر کس جذاب و گیرا است؛ لذا تبادل نظر، ذهن را فعال نموده و همواره داده های تازه ای در اختیارش می گذارد. گذشته از آن، گفتگو و مشاوره خصوصا در مسائل شغلی، از هدفی مشخص و مفید به حال دو طرف برخوردار است.

۵- دید مقابل

سعی کنید مسائل را از دید طرف مقابل ببینید. این مورد نیاز به مقداری شناخت و بصیرت دارد. در مورد ارزوها و نظرات دیگران همدردی نشان دهید. باید در مورد واکنش های طرف در رابطه با نکات مطرح شده، دقت و تأمل نمود. 

دریابید که مخاطب خریدار چه حرفهایی است. در نهایت بهتر اینکه با زبانی ساده، متناسب با زمان و مکان و به منظور برآوردن نیازهای اولویت اول زندگی وی صحبت کنیم

 

۶-آداب سخنرانی و برخورد محترمانه

محترمانه صحبت کردن یکی از ارکان آموزش فن بیان است. به فرد یا جمع هر گز توهین نکنید. به قول معروف «خوش زبان باش، در امان باش». متأسفانه گاهی پیش می آید که یک کلمه ی بی ربط و نابجا منجر به از هم پاشیدن رابطه ی خویشاوندی و دوستی و مودت چندساله و یا درگیری و حتی جراحت و قتل می گردد.

هرگز احساسات دیگران را جریحه دار نکرده و اسیر چنین اوهامی نشوید که «حرف، حرف من است». شرمسار کردن هر فردی، حتى شخص خطاکار، ظالمانه است و نتیجه ی مطلوبی در بر ندارد. توجه مردم را به اشتباهاتشان، به طور غیر مستقیم جلب کنید. بگذارید طرف آبروی خود را حفظ کند. خرد کردن شخصیت افراد، گناهی بزرگ است. 

از دیگر نارساییها تلقين احساس گناه در مخاطب است که پیامدهای ناگواری از جمله افسردگی دارد. معمولا کسانی اقدام به این عمل زشت مینمایند که نیات سویی از جمله به زیر سیطره گرفتن و تخریب شخصیتی فرد را در سر می پرورانند.

شرایط گفتگو در آداب سخنرانی

 

در هنگام ضرورت صحبت کنید و گفتگو باید در محل و موقعیت مناسب صورت گیرد. در وضعیتی که حواس مخاطب به جای دیگری معطوف است، مثلا در حال صحبت کردن با تلفن همراه می باشد و ضمنا می گوید: «گوشم با توست بگو!» یا مشابه این موارد، حرف زدن فایده ای نداشته و ارزش کلام خود را پایین می آورید. هنگامی سخن بگوئید که از تمرکز و توجه طرف مقابل اطمینان حاصل کرده باشید. سعی نکنید در میان همهمه ی یک اتاق شلوغ، در مهمانی ها و یا جمعی که به قول معروف: «صدا به صدا نمی رسد»، صحبت کنید. این بخشی از تمهیدات مراقبت صحیح از صدا است. در غیر این صورت دچار هیجان های مضر گردیده، فشار و صدمات جبران ناپذیری بر توانمندی های آوایی و روح و ذات خود وارد می کنید. داد و فریاد بسیار بلند و بیش از حد برای صدا مضر است. هرگز جیغ نزنید.

انتقاد سازنده و اصول آن در آداب سخنرانی 

کلا انتقاد و نقد جنبه ی مثبت داشته و با هدف بهبود انجام کاری مطرح می شود. در درجه ی اول باید به انتقادپذیر بودن طرف مقابل توجه کرد. در صورت صلاحیت داشتن، با ایجاد جوی دوستانه و با حسن نیت، موضوع را در میان گذاشت. بهتر است پیش از انتقاد از دیگران، کمی هم در مورد اشتباهات خود، صحبت کنیم، تا به برقراری بیشتر جو حسن نیت در فضای گفتگو کمک نماید. متاسفانه، بیشتر انتقادها به علت عدم شناخت از شنونده و نااگاهی گوینده نه تنها فایده ای ندارد، بلکه گاه منجر به دلخوری، مشاجره و حتی نزاع می گردد و مشکلات را بیشتر می کند.

سخنرانی ایده آل

می دانیم همان گونه که یک دونده صرفا با پاهایش نمی دود و یک سخنران، خواننده، مداح و تنها با حنجره اش بانگ بر نمی آورد، بلکه کلیه اعضاء بدن در این کار مشارکت دارند، یک ناطق زبردست نیز، فقط از دستگاه صوتی خود مدد نمی جوید، بلکه از حرکات دستها، عضلات صورت، سر، گردن و چشمهایش نیز، استفاده می کند. به کار بردن زبان جسمانی یا اشاره، یعنی حرکت دادن دست، سر، صورت و چشم و… به جذب مخاطب و درک مطلب کمک شایانی می کند. به عنوان مثال اگر ماجرای شگفت آوری را شرح می دهید، همزمان سعی کنید خود را شگفت زده نشان دهید. به قول هنرپیشه ها می گویند «حس بگیرید». با طرز نگاه کردن مناسب، ارتباط را حفظ کنید. سخنران باید به راحتی در معرض دید مستمعین باشد. در درجه ی اول، نور کافی و جایگاه بلندتر بسیار مطلوب است. محیط و فضای آرام موجب تمرکز شنونده و گوینده می گردد. در اطراف او نباید اشیاء و تصاویر اضافی و یا هر عامل دیگر، مخل اهداف مجلس باشد. بسیاری از افراد هنگام سخن گفتن در برابر دیگران دچار مشکلاتی، از جمله هول زدگی می شوند. به عنوان نمونه، ضمن تلاش برای خارج کردن صوت، سر را جلو می آورند و هنگام حرف زدن، لرزشهای دارد!»

غیرارادی و تشنج گونه دارند. خصوصا کسانی که مدت زیادی در محلی نشسته اند، دائم وول میخورند که صورت خوشی ندارد. افرادی که در معرض دید همگان قرار دارند، باید برای رفع این مشکل، به طور جدی، در صدد چاره جویی برآیند. یکی از طرق مقابله جهت رفع این عارضه، دراز کشیدن در کف اتاق و رهاسازی به مدت ده دقیقه و حداقل روزی یک بار است. در این وضعیت، مقابله با تنشها و رفع آنها سهل تر است. 

گذشته از آن، آسان تر می توان تمرین تمرکز بر تنفس را انجام داده و در همان حالت اشعار و متون طولانی بخوانید و دقت نمایید که در چه مواقعی، کدام عضلات فعال می شوند. همان عضلات را آگاهانه شل کنید و مراقب باشید که ضمن تمرین، همچنان شل بمانند؛ غلبه بر تنش های ناخوداگاه، دشوار و نیازمند شکیبایی است. در این مورد باید حوصله به خرج داده و از کندی روند کار ناامید نشوید. 

در بعضی از کتب روانشناسی یا مجلات به مطالب و دستورالعملهای کلیشه ای بحث برانگیزی برخورد می کنیم، از جمله: «میزان توجه شنونده به سخنران، ۵۰ درصد به حالت چهره و وضع ظاهری، ۴۰ درصد لحن صحبت و فقط ۱۰ درصد به مفهوم سخن وی بستگی

جالب است که ۹۰ درصد امتیاز از آن ظاهر و فقط یک دهم، سهم معنای مهجور و مظلوم است. باید بگوییم، ممکن است این معیارها ، در مورد اقلیتی ظاهربین صدق کند، ولی به عنوان یک اصل کلی و آن هم با این دقت میلی متری، تابع هیچ پایه و منطقی نیست! با این حساب، یک مکالمه ی تلفنی با فردی ناشناس، صرف ۱۰ درصد تأثیرگذار است.!!! البته پاسخ چنین ادعاهایی این است که: 

الف – با ارائه ی این اظهار فضلهای قالبی، توان تعقل و اندیشیدن را از مخاطب سلب می کنید؛ چراکه تفكر قالبی، آفت اندیشه است.

ب – اگر مطلبی را از فلان کتاب یا مجله ی خارجی ترجمه میکنید، باید مسئولانه تحویل خواننده ایرانی دهید.

ج – میزان توجه شنونده به سخنران، بستگی به خواسته ی وی از ناطق دارد؛ به عنوان نمونه، فردی که جهت شرکت در یک سمینار علمی، کار و زندگی اش را رها می کند و ساعتها وقت می گذارد، به چه چیز سخنران توجه می کند؟ در مصاحبه ها یا سخنرانیها، به ویژه در تلویزیون، هنر خوب نشستن و ایستادن و حفظ توازن اهمیت به سزایی دارد که باید تمرین کرد.

حداقل پانزده دقیقه پیش از آداب سخنرانی یا ملاقات مهم در محل حاضر باشید. نفس عمیق فراموش نشود.

واضح صحبت کردن در آداب سخنرانی

 یکی از دلایل شهرت مرحوم محمدعلی جمالزاده، نویسندهی معروف، این بود که حدود یک قرن پیش با انتشار آثار خود، هنر ساده نویسی را رواج داد. او پایه گذار تحول مهمی در ادبیات فارسی گردید. این مسئله در زمان خودش، بار سنگینی از دوش كاتبان و خوانندگان برداشت؛ چراکه پیش از آن برای تحریر یک پیام ساده، با لغات و نثر مشکل، کلی مقدمه چینی و مؤخره نویسی میکردند. 

در حال حاضر نیز، به مشابه این نارساییها، خصوصا در سخن، زیاد برخورد می کنیم؛ افرادی که به قول معروف، یک حرف را شش مرتبه دور سرشان می چرخانند و در نهایت کسی هم اصل مطلب را نمیفهمد.

مخاطب باید کلام شما را به راحتی بشنود و درک نماید. همان گونه که در نوشتن، در درجه ی اول، خوانا بودن، بعد خوشنویسی ارزشمند است، در گفتگو نیز ابتدا جملات متکلم باید واضح باشد. حال اگر فصيح صحبت نماید که چه بهتر. به نظر من یکی از شاخه های جنبی هنر سخنوری، هنر واضح و روشن صحبت کردن است. کلیه قوانین نویسندگی در بیان نیز، مصداق دارد. با این تفاوت که بسته به متن، ممکن است در جاهایی نیاز به تغییر لحن و یا توضیح کوچکی داشته باشد. به عنوان نمونه، هنگام رسیدن به ویرگول، نقطه و پاراگراف، زمانهای مکث متفاوت است. از این فرصت ها می توانیم برای تنفس، یا دم گرفتن استفاده کنیم. متأسفانه ابهام گویی بسیار متداول است و با این نارسایی، حتی در متون فلسفی، یکسری اشعار، مقالات و…زیاد برخورد می کنیم. کلا ابهام گویی و به کار بردن عبارات دوپهلو، سه پهلو و.. و جملاتی نظیر: «فلانی یه جوریه»، «یه چیزی بخر» و یا «باحال» که یک صفت عامیانه ی کلی و مبهم است و مشابه اینها، باعث سردرگمی شنونده و خواننده می گردند. این گونه اصطلاحات گرچه ممکن است به ظاهر زیبا به نظر برسند، ولی پیام را به درستی منتقل نمی کنند.

در مورد توضیحات تخصصی، مجددا برمی گردیم به مقوله ی شناخت مخاطب؛ اگر شنونده با موضوع صحبت آشنایی ندارد، باید مطلب به صورت ساده و قابل فهم، به همراه مثال های ملموس بیان شود.

حرف زدن به صورت جویده و شکسته بسته ادا کردن حروف و کلمات، از دیگر اشکالاتی است که به وضوح كلام لطمه می زنند. متأسفانه این اشکال در بعضی از خوانندگان هم وجود دارد.

می دانیم که طبق قوانین آفرینش، هیچ چیز مطلق نیست. مطلق گویی نوعی از ابهام گویی است. به جای استفاده از کلماتی همچون: بدون تردید، اصل مسلم و نظایر اینها بهتر است بگوییم: فکر می کنم، گاهی مواقع، بعضی افراد و..

آداب سخنوری

رعایت حریم دیگران در آداب سخنرانی

 مسئله ی رعایت حریم دیگران، گذشته از آنکه در مذهب ما به آن تاکید بسیار شده است، کلیه قوانین وضع شده نیز، جهت صیانت از این امر پسندیده میباشد. حرمت به آن، ادای ادب و احترام به دیگران، حال چه در رانندگی، رابطه با همسایه و… باشد که گفتگو نیز، از این سنت ارزشمند مستثنا نیست. خلاصه بگویم؛ حفظ حقوق جمع در محاوره، به نفع کلیه افراد شرکت کننده است و نتایج رضایت بخشی در پی دارد. بعضی گفتگوها شباهت زیادی به دریبل زدن در بازی فوتبال دارند. 

هر کسی سعی می کند با هر ترفندی رشته ی کلام را به دست گیرد. حتی از یک مکث کوتاه گوینده که ممکن است جهت تنفس و یا قورت دادن آب دهان و مشابه آن باشد هم سوء استفاده نموده و در صحبت سخنران اخلال ایجاد می کنند که به نوعی، بی ادبی آشکار است. کلا یکباره میان صحبت افراد پریدن و کلام وی را قطع کردن، حرمت شکنی میباشد. از صحبت سرپایی در آخر جلسه یا مهمانی احتراز کنید؛ چراکه باعث بلاتکلیفی و اتلاف وقت سایرین می گردد. 

این هم یکی از صور بی اعتنایی به حقوق دیگران است. هرگز وارد گفتگوی خصوصی دو یا چند نفر نشوید.

سعی در به کار بردن لغات بیگانه در آداب سخنرانی

 سوای حمله ی اعراب و گذشته از زبان عربی به دلايل اشتراكات زیاد حروف الفبایی به فارسی، در قرون اخیر و از دوره ی صفویه، سیل هجوم واژه های متعارف و نامتعارف بیگانه به زبان شیرین ما آغاز شد. پس از ورود صنعت چاپ به کشور، نفوذ لغات خارجی سرعت پیدا کرد. به طور خلاصه عوامل دیگر عبارت بودند از: ورود هیئت علمی، پژوهشی و تحقیقاتی با عناوین مردم شناس، پزشک، باستان شناس، مبلغین مذهبی، اعزام محصل به اروپا، روابط با دول دیگر، سفر شاهان قاجار به همراه خدم و حشم به اروپا، درگیری های نظامی، تحولات سیاسی و… در زمان ناصرالدین شاه و پسرش، در پی ورود هنر عکاسی و صنعت سینما به کشور، هجوم واژه های بیگانه شدت پیدا کرد؛ چراکه فیلم و تئاتر کاملا برگرفته از فرهنگ غربی بود. 

استقبال مردم از این سرگرمی جدید، تأثیر زیادی بر مخاطبان خود داشت و موجب شد بسیاری از کلمات در گفتمان روزمره و تکه کلام، ورد زبان خاص و عام گردند. به موازات گسترش مبادلات و دیگر جوانب، لغات جدید دیگری خصوصا در علوم پزشکی، سیاست، موسیقی، فنی، معماری، غذایی، آرایشی و… وارد فرهنگ ما شد. در طی این دوره درها برای ورود این مهمانان خوانده و ناخوانده باز بود، تا اینکه از اوایل قرن اخیر، گروهی از ایثارگران و خادمان راستین فرهنگ و ادب ایران زمین، یعنی بزرگانی همچون علامه دهخدا، ملک الشعرای بهار، جلال الدین همایی و… از این ترکیبات ناهمگون و نامانوس احساس ناامنی نموده و اعلام خطر کردند و به فکر چاره افتادند. 

بگذریم، عدم قاطعیت و بی اطلاعی حکام گذاشته و سماجت قشری از طبقه ی تحصیل کرده و ایادی آنها در به کار بردن لغات بیگانه -و اشاعه ی آنها را که به زعم خود مظهری از تشخص و تمدن میدانستند، ضرباتی به زبان ملی ما وارد آورد. 

خوشبختانه این صدمات جبران پذیر می باشد، چراکه زبان فارسی قوی تر از این حرفهاست و به سادگی تسلیم نمی شود و برای معادل سازی هیچ واژه ای در نمی ماند. بلی، ما تاکسی، اتوبوس، تلفن و…نداشتیم؛ گو اینکه متولیان امر اگر کمی عنایت می ورزیدند، به طور حتم معادل زیبایی برای آنها ساخته و اشاعه میدادند. 

فعلا در مورد کلمات تخصصی بحثی نداریم؛ حرف ما حول وحوش محاورات و مکتوبات عمومی است. وقتی فلان مورد در فارسی چند معادل خوش لحن دارد، سوای افراد عادی، گروهی از تحصیل کرده های محترم و حتی دست اندرکاران عزیز رسانه ها، چه اصراری در به کار بردن لغات خارجی دارند؟ به عنوان مثال:businesS که معادل آن تجارت، دادوستد و معامله است؛ و یا «پاشنه آشیل» که معادل آن نقطه ضعف و آسیب پذیر بودن میباشد. 

لطفا برای امتحان هم که شده، از گوینده، در مورد این اصطلاح توضیح بخواهید. در جایی به من گفته شد «بیا یک مذاکره ی داشته باشیم!!» که معادل آن: رودررو، حضوری، face to face روبرو، چهره به چهره می باشد. انصافا مناسب تر نمیباشند؟

در جمعی، یکی از حضار موقعیت را جهت آموزش آشپزی مغتنم دانسته بود و با حرارت داد سخن می داد. در پایان با لحن خاصی گفت: – الزاما باید با روش بن ماری طبخ شود. – چرا نمی گویی با آب داغ؟ معترضانه جواب داد: – آخه ما که از این چیزها بلد نبودیم؛ – بلد نبودیم؟ پنجاه سال پیش، مستخدم مدرسه ی ما، غذاهای بچه ها را با این طریق گرم می کرد!!

می گویند ادوارد براون ایران شناس معروف و خوشنام، وقتی با کسی برخورد می کرد که می توانست به فارسی تکلم کند هر زبان دیگر را کنار می گذاشت و می گفت: «به فارسی بگو؛ چراکه وقتی فارسی حرف میزنم، احساس میکنم زبانم انسانی تر است.» 

نمی دانم ایرانی هایی که سعی در به کار بردن لغات بیگانه داشته و آن را نشانهی تشخص می دانند، برای این کار چه منطق محکمی دارند؟ گوته شاعر و ادیب معروف آلمانی رسما اعتراف کرده بود: «من در مقابل حافظ، بسان تخته پارهای هستم در مقابل کشتی».

 این شخصیت، برای درک عمیق تر از اشعار وی، شروع به فراگیری زبان فارسی نمود که اجل مهلتش نداد. بیش از نیم قرن پیش، زنده یاد دکتر ذبیح الله صفا در مقاله ای در مجله ی هنر و مردم هشدار می دهد:

شگفتی در اینجاست که هرگاه سخن از پیرایش چنین زبان آلودهای می رود، فریاد از نهاد همه برمیخیزد و پیکان های تهمت بر كمان های تعصب و سبکباری جای می گیرد و ایستادگی در برابر چنین تیرباران دشنام و افترا هم تاکنون سخت ناچیز و به واقع ضعیف بوده است.

زبان همگانی یک ملت، یعنی زبان ادبی و رسمی، در دنیای امروز که نزدیکی و آمیزش تمدنها و تقاطی فرهنگها و حتی اختلاط نژادها چنین به تندی و شتاب انجام می گیرد، بزرگترین دست آویز یگانگی و وحدت ملی است؛ نباید گذاشت که وسیله ای بدین سودمندی و گران قدری چنین رایگان دستخوش فنا گردد.

باید به غرب زدگانی که مساعی پارسی دوستان و احیاکنندگان آثار پیشین را «نبش قبر» می نامند، گوشزد نمود که اندکی به خود آیند و دست از عناد و لجاجت برداشته و با این مدرن گرایی لجام گسیخته، قبور خود را حفر نکنند. 

مطالعه ی دقیق در اصلاح خط فارسی، نه تغيير آن، متناسب ساختن با کلیدی الفاظ درست فارسی، پیشگیری از شکستن و عامیانه ساختن این زبان شیوا که از بهر دل عامی چند هر روز با آن مواجهیم و کوششهای پیاپی دیگری از این گونه، می تواند گویش ما را از گرایش به نژندی و انحطاط که دامان آن را در چند سده واپسین گرفته است، رهایی بخشد.

مایه ی شگفتی است، زبانی که دهها هزار واژه ی ساده یا مرکب دارد و قدرت ترکیبی آن، نیروی ایجاد چند هزار واژدی غیر ابداعی دیگر را بدان می دهد، اکنون مغلوب زبانهای دیگر جلوه داده شود. 

این نیست مگر نتیجهی سستی دارندگان و گویندگان آن زبان و خردنگری ما در شناختن و شناساندن آن.
دربارهی زبان پارسی و الزام در نگاهبانی و ترویج آن، چه در ایران و چه در سرزمین هایی که به همت نیاکان ما به آن مناطق رخنه کرده، سخن بسیار است، ولی آگاهی از تاریخ فرهنگ ایران و تحلیل و تعلیل وقایع تاریخی و شناختن علل و اسباب جریانهای فکری و ادبی و حل بسیاری از مشکلات تاریخی و حتی درک معانی بسیاری از گفتارهای نویسندگان و شعرای ایرانی در ادوار گوناگون، مطالعه در تاریخ علوم و افکار و عقاید ایرانی و یا متداول در ایران، بسیار ضروری است؛ بنابراین در برنامه های آموزشی ما باید بیش از آنچه تاکنون بدین امر نگریسته اند، توجه شود. 

در کتاب زبان شناسی نوین به قلم استاد محمدرضا باطنی آمده است: اجتماعی که فاقد  زبان و فرهنگ است، زیر گامهای ملل دیگر له خواهد شد؛ اما ملتی که صاحب زبان و فرهنگ است، حتی اگر اسیر هم باشد، باز یک ملت است و در حرکت به سوی قلل انسانیت، سرانجام به دیگر ملل خواهد پیوست. با مرگ هزاران نفر یک ملت نخواهد مرد؛ اما با مرگ زبان، ریشه ی حیات ملی خشکیده و شیرازهی ملت از هم خواهد پاشید.»

 روزی کتابی را مطالعه می کردم که در مورد لغات خارجی رایج در زبان فارسی بود. به صرافت افتادم که واژه های فرانسوی را جدا نموده و در دفتری گردآوری نمایم؛ لغاتی همچون: بلیت، دکور، فکل، بوفه و در پایان آنها را شمردم. تقریبا هزارتایی میشد! ناباورانه با خود فکر کردم: اولا- ابعاد تهاجم تا چقدر، آن هم از کشوری در آن سوی دنیا که هزاران کیلومتر با ما فاصله دارد. ثانيا- بسیاری از هم وطنان عزیز، ناخودآگاه، هزار لغت فرانسوی میدانند! همان گونه که خودم هم خبر نداشتم؛ بنابراین با کمی مطالعه و صرف وقت و فراگیری الفبا، دستور زبان و یکسری لغات کمکی دیگر، به راحتی قادر به رفع احتياج با این زبان می باشند. 

در این وانفسای مکاتب وارداتی و آشفته بازار همانند مدهای عجیب وغریب، چشمانمان به جمال الحان و لهجه های من درآوردی نیز روشن می شود. هر دم از این باغ بری می رسد

کتاب آداب سخنرانی

نکات مهم در آداب سخنرانی

 ۱– قبل از برنامه ی سخنرانی، از خوردن غذاهای سنگین و پرحجم و خصوصا نوشابه های گازدار اجتناب نمایید.

٢- کلام را با گفتن یک موضوع کوتاه و جالب آغاز کنید. پس از آن شعر یا جمله ای از مشاهیر بگوئید.

۳- اهم مطالب را همواره پیش خود تجسم نمایید.

۴- سخن را با تحسین و قدردانی صمیمانه شروع کنید.

۵- حقیقت را بگوئید.

۶- حقایق را با یکدیگر مقایسه نمایید.

۷- سرفصل های کلیدی مطالب را در جملات مجزا و مختلف، تکرار و تاکید کنید.

–  بسته به موقعیت، از شنوندگان سوالاتی نموده و حس کنجکاوی حضار را برانگیزید.

۹- جهت زیباتر نمودن جملات، از واژه های توصیفی کمک بگیرید.

۱۰- استفاده از کلمات متضاد باعث می شود که مستمعین به سخنرانی بیشتر توجه کنند.

۱۱- سعی کنید با تنفس شکمی حرف بزنید.|

۱۲- اگر جمع پراکنده اند، از آنها خواهش کنید که منسجم تر باشند.

۱۳- نجوا کردن، ناشی از عدم تمرکز شنونده است.

۱۴- برای سه مورد: «مقدمه، متن و پایان سخنرانی» خوب اندیشه و کار کنید.

۱۵ برنامه را با شعر یا جمله زیبایی خاتمه دهید.

نکاتی مهم در آداب سخنرانی و عادات ناپسند در صحبت کردن

 الف – صداهای اضافی از خود در آوردن

ب- تکرار تکه کلامهای بیهوده و غیرضروری

ج- با ناله و یا شل صحبت کردن

د- استفاده از لغات عامیانه مانند: هری، کرتیم، دمت گرم، حالشو ببریم، خفن و غیره…

ه- حرف زدن با تلفن همراه و ایجاد چین و چروک اضافی در صورت

ز- کف به دور لب جمع شدن

ح- پراندن ذرات آب دهان

ت – آدامس جویدن

ی- ضمن صحبت کردن از گوشه کنایه و برچسب زدن، متلک، توهین، لحن ناپسند، تهمت و جملات نامفهوم و دور از نزاکت، احتراز نمایید. کلا کاری نکنید که جو منفی حاکم گردد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *